Oorzaken van haaruitval: wat er achter zit en hoe de arts het uitzoekt
De meest voorkomende oorzaak van haaruitval is erfelijke aanleg; daarna volgen tijdelijke uitval na een lichamelijke schok, auto-immuunreacties, tekorten, schildklierproblemen en geneesmiddelen. Een arts vindt de oorzaak meestal met een goed gesprek, een vergrote blik op je hoofdhuid en, waar nodig, een gericht bloedonderzoek.
- Door Olivier Coolen en Philip Coolen
- Bijgewerkt op
- 5 min lezen
- 7 bronnen
Eerst: hoeveel uitval is normaal?
Elk haarzakje doorloopt een cyclus. Een groeifase van twee tot vijf jaar, een korte overgangsfase en een rustfase van een paar maanden. Op elk moment zit ongeveer negen op de tien hoofdharen in de groeifase. De rest rust en valt vroeg of laat uit, waarna hetzelfde zakje een nieuw haar maakt.
Haren in de borstel of het doucheputje zijn dus op zich geen alarmsignaal. Een probleem is het pas als er duidelijk meer uitvalt dan vroeger, of als er minder terugkomt: dunnere haren, een bredere scheiding, een hoofdhuid die doorschemert.
De oorzaken, van vaak naar zeldzaam
| Oorzaak | Hoe vaak? | Typisch beeld |
|---|---|---|
| Erfelijke aanleg (androgenetische alopecia) | Tot 80% van de blanke mannen en tot ongeveer 40% van de vrouwen op hoge leeftijd | Geleidelijk dunner haar volgens een vast patroon |
| Telogeen effluvium | De meest voorkomende oorzaak van diffuse uitval bij vrouwen; exacte cijfers ontbreken omdat veel gevallen mild zijn | Plots veel uitval over het hele hoofd |
| Alopecia areata | Ongeveer 2% van de mensen ooit in het leven | Ronde kale plekken |
| Tekorten (ijzer, eiwit, zink) | Vaak gezocht, minder vaak de enige oorzaak | Diffuse uitval, soms dof haar |
| Schildklier, hormonen | Minder vaak | Diffuse uitval met andere klachten |
| Geneesmiddelen | Minder vaak | Uitval enkele maanden na een start of dosiswijziging |
| Tractie (strakke kapsels) | Vooral bij jarenlang strakke vlechten of staarten | Dunner aan de haarlijn en slapen |
| Littekenalopecia | Zeldzaam | Plekken met ontstoken of glanzende huid |
Erfelijke aanleg
Dit is de hoofdoorzaak bij mannen en een van de twee grote oorzaken bij vrouwen. Haarzakjes met aanleg krimpen onder invloed van DHT, een afgeleide van testosteron. Je testosteron is daarbij niet te hoog: de haarzakjes zijn gevoeliger. Bij vrouwen kijkt de arts wel na of er tekenen zijn van te veel mannelijke hormonen, zoals onregelmatige cycli, acne of extra lichaamsbeharing.
Een schok voor het lichaam: telogeen effluvium
Na hoge koorts (bijvoorbeeld bij een zware infectie), een operatie, bloedverlies, een bevalling, snel gewichtsverlies of een streng dieet springen veel haren tegelijk naar de rustfase. Twee tot drie maanden later vallen ze uit. Na een bevalling gebeurt dat meestal twee tot vijf maanden na de geboorte.
In ongeveer een derde van de gevallen vindt men geen duidelijke uitlokker. De acute vorm herstelt in de grote meerderheid van de gevallen vanzelf. Blijft de uitval meer dan een half jaar aanhouden, dan heet het de chronische vorm. Die treft vooral vrouwen van middelbare leeftijd en verloopt met ups en downs. Uitgebreider in telogeen effluvium.
Het afweersysteem: alopecia areata
Bij alopecia areata richt het afweersysteem zich tegen de haarzakjes. Het begint vaak tussen 20 en 40 jaar, maar kan op elke leeftijd. Mensen met deze aandoening hebben vaker ook eczeem of allergie, vitiligo of een schildklierziekte.
Tekorten
IJzer krijgt veel aandacht, en terecht bij vrouwen met zware menstruaties of een vegetarisch dieet. In een grote Turkse reeks van ruim 2.800 vrouwen met telogeen effluvium had bijna de helft een lage ferritine. Toch is het verband niet zo eenvoudig: een kleinere studie met een controlegroep vond voor ferritine, vitamine B12, vitamine D en schildklierwaarden geen verschil tussen vrouwen met en zonder chronische uitval. Een tekort dat je meet, vul je aan. Een tekort dat er niet is, aanvullen helpt niet. Lees meer in voeding tegen haaruitval.
Schildklier en andere ziekten
Zowel een te trage als een te snelle schildklier kan uitval geven, die meestal herstelt als de schildklier weer goed werkt. Ook chronische nier- of leverziekten, darmontstekingen, lupus en bepaalde infecties kunnen haarverlies veroorzaken. Hoofdhuidaandoeningen zoals psoriasis of seborroïsch eczeem kunnen bijdragen.
Geneesmiddelen
Uitval door een geneesmiddel begint meestal zo een twaalf weken na de start of na een dosisverandering. Genoemd worden onder meer de pil (starten of stoppen), bètablokkers, ACE-remmers, bloedverdunners zoals heparine, anti-epileptica, antidepressiva en retinoïden. Chemotherapie is een apart verhaal: die doet groeiende haren uitvallen, vaak al na enkele weken.
Leefstijl
Roken, alcohol en andere leefstijlfactoren worden vaak genoemd. Het onderzoek daarnaar is meestal observationeel, dus een verband is niet hetzelfde als een oorzaak. Wat er wel en niet bekend is, lees je in roken en haaruitval.
Littekenalopecia
Bij lichen planopilaris en frontale fibroserende alopecia vernietigt een ontsteking het haarzakje. Bij de frontale vorm, vooral bij vrouwen na de menopauze, schuift de haarlijn op en verdwijnen soms ook de wenkbrauwen. Omdat het verlies blijvend is, wil je dit vroeg herkend zien.
Leefstijl. Veel mensen vragen of hun gewoonten meespelen. Het bewijs verschilt sterk per onderwerp: voor alcohol is het zwak en tegenstrijdig, over vapen en cannabis bestaat bijna geen onderzoek bij mensen, en het verhaal over creatine rust op één kleine studie. Geen van die factoren veroorzaakt op zich erfelijke kaalheid.
Hoe de arts de oorzaak opspoort
Het gesprek
De arts vraagt wanneer het begon, of het plots of geleidelijk ging en waar je haar verliest. Daarna volgen vragen over de maanden ervoor: ziekte, een bevalling, gewichtsverlies, nieuwe geneesmiddelen, je menstruatie, je eetpatroon, kaalheid in de familie. Vaak ligt het antwoord al in dat verhaal.
De trekproef
De arts neemt een plukje van zo een vijftig tot zestig haren tussen de vingers en trekt er zacht aan. Komen er telkens veel haren los, dan wijst dat op actieve uitval, zoals bij telogeen effluvium of een actieve alopecia areata. Was je haar de dag ervoor best niet, anders is het resultaat minder betrouwbaar.
Trichoscopie
Met een dermatoscoop, een vergrootglas met licht, bekijkt de arts de hoofdhuid en de haren van dichtbij. Zo ziet hij of haren verschillend van dikte zijn (een teken van erfelijke uitval), of er korte afgebroken haartjes zijn (alopecia areata), of er nieuwe korte haren aangroeien (herstel na effluvium), en of er ontsteking of littekenweefsel rond de zakjes zit.
Bloedonderzoek
Er bestaat geen vast pakket voor iedereen. In de studies vond men afwijkingen vooral bij vrouwen en bij mensen met diffuse uitval. De arts kiest op basis van je verhaal uit onder meer:
- volledig bloedbeeld en ferritine;
- TSH voor de schildklier;
- vitamine B12 en foliumzuur, vitamine D, zink;
- bij vrouwen met andere tekenen eventueel hormonen.
Soms meer
Een wastest (je verzamelt de haren na een wasbeurt), een fototrichogram of een kleine biopsie van de hoofdhuid kan helpen als het beeld onduidelijk blijft, als het langer dan zes maanden duurt, of als er een vermoeden van littekenalopecia is.
Zie je één of enkele scherp begrensde kale plekken, lees dan eerst kale plek op het hoofd: daar staan de mogelijke oorzaken naast elkaar.
Wanneer naar de arts?
Maak een afspraak bij je huisarts of een dermatoloog als je haar op korte tijd veel uitvalt, als er kale plekken verschijnen, als je hoofdhuid pijn doet, jeukt of ontstoken is, als je ook andere klachten hebt zoals vermoeidheid of een veranderde cyclus, of als de uitval na zes maanden niet minder wordt. Twijfel je of je patroon gewoon erfelijk is, dan kan een korte consultatie ook geruststellen. Een overzicht van alle vormen en behandelingen vind je in de gids over haaruitval.
Veelgestelde vragen
Kan stress echt haaruitval veroorzaken?
Een zware lichamelijke schok zoals hoge koorts, een operatie of een bevalling kan dat zeker, met uitval zo een twee tot drie maanden later. Voor gewone dagelijkse stress is het verband minder duidelijk, ook omdat haarverlies zelf stress geeft.
Welke bloedwaarden laat de huisarts meestal nakijken?
Vaak een volledig bloedbeeld, ferritine (de ijzervoorraad) en de schildklierwaarde TSH. Afhankelijk van je verhaal komen daar vitamine B12, vitamine D, zink of hormonen bij. Een standaardpakket voor iedereen bestaat niet.
Kunnen geneesmiddelen haaruitval geven?
Ja. Onder meer sommige bloeddrukverlagers, bloedverdunners, middelen tegen epilepsie of depressie, retinoïden en het starten of stoppen van de pil worden ermee in verband gebracht. Stop nooit zelf een geneesmiddel, maar bespreek het met je arts.
Lees ook
- HaaruitvalHaaruitval: welke vorm je hebt en wat er echt tegen helpt
- Finasteride kopenFinasteride kopen in België: wat mag, wat niet en waarom het veiligste pad via je arts loopt
- Haargroei serumHaargroei serum: wat zit erin en wat is er echt bewezen?
- Haargroei stimulerenHaargroei stimuleren: alle opties op volgorde van bewijs, van minoxidil tot rozemarijn
- Haaruitval chemoHaaruitval door chemo: wat je kan verwachten en wat je kan doen
- HaartransplantatieHaartransplantatie: wat er gebeurt, voor wie het werkt en wat je mag verwachten
Bronnen
- Asghar e.a. (2020): Telogen effluvium, a review of the literature
- Öner en Akdeniz (2022): niet-littekenvormende alopecia, welk labo-onderzoek bij wie?
- Karakoyun e.a. (2025): labo-afwijkingen bij 2851 vrouwen met telogeen effluvium
- Durusu Turkoglu e.a. (2024): voedingsstatus bij chronisch telogeen effluvium, patiënt-controlestudie
- Villasante Fricke en Miteva (2015): epidemiologie van alopecia areata, systematische review
- Fechine e.a. (2022): lichen planopilaris en frontale fibroserende alopecia, review
- European Dermatology Forum: S3-richtlijn androgenetische alopecia (update 2017)
