Kale plek op je hoofd: wat het kan zijn en hoe je het verschil herkent
Een kale plek op je hoofd heeft meestal een van een handvol oorzaken: een afweerreactie (alopecia areata), een schimmelinfectie, haren die uitgetrokken of afgebroken worden, of een ontsteking die littekens achterlaat. Aan de vorm, de snelheid en vooral aan jeuk of schilfers kun je een eerste inschatting maken, maar een zekere diagnose stelt alleen een arts.
- Door Olivier Coolen en Philip Coolen
- Bijgewerkt op
- 6 min lezen
- 9 bronnen
Wat kan een kale plek op je hoofd zijn?
Een kale plek ontstaat om een van drie redenen. Het haar valt uit door een proces in of rond de haarzakjes, het haar breekt af boven de huid, of het haarzakje is vernietigd en er komt geen haar meer. Dat laatste heet een littekenalopecia, en juist daar telt tijd.
De oorzaken verschillen sterk in ernst. Sommige verdwijnen vanzelf, andere vragen een recept voor tabletten, en een kleine groep moet snel gestopt worden voordat de haarzakjes definitief verloren gaan. Daarom is het nuttig om eerst te kijken naar het patroon en pas daarna naar de behandeling.
De meest voorkomende oorzaken in één tabel
| Oorzaak | Hoe het eruitziet | Snelheid | Jeuk of schilfers | Wie krijgt het vooral | Wat te doen |
|---|---|---|---|---|---|
| Alopecia areata | Glad, rond of ovaal, huid niet rood | Dagen tot weken | Meestal niet | Elke leeftijd | Arts, zie de gids over alopecia areata |
| Schimmel (tinea capitis) | Schilferige plek, afgebroken haren | Weken | Ja, vaak | Kinderen, soms volwassenen | Arts, tabletten tegen schimmel |
| Haren uittrekken (trichotillomanie) | Onregelmatige vorm, haren van verschillende lengte | Geleidelijk | Nee | Kinderen en tieners, ook volwassenen | Arts of psycholoog |
| Trekkracht (tractie-alopecia) | Dunner aan voorhoofd, slapen of scheiding | Maanden tot jaren | Soms pijn of puistjes | Mensen met strakke vlechten of knotten | Kapsel losser, vroeg bijsturen |
| Ontsteking met littekens | Gladde, glanzende, bleke plek met rode randjes | Maanden | Jeuk, branderig gevoel | Vaak vrouwen, ook mannen | Snel naar dermatoloog |
| Druk of letsel | Plek op de plaats van de wond of druk | Meteen of na weken | Kan | Iedereen | Arts als het niet geneest |
| Syfilis (tweede stadium) | Kleine, onregelmatige plekjes, als door motten aangevreten | Weken tot maanden | Meestal niet | Seksueel actieve volwassenen | Huisarts, bloedtest |
| Erfelijke haaruitval | Dunner worden op de kruin, vage rand | Jaren | Nee | Vooral mannen | Zie haaruitval |
Gebruik de tabel als kompas, niet als diagnose. Meerdere oorzaken kunnen tegelijk bestaan, en een litteken ziet er in het begin soms uit als alopecia areata.
Alopecia areata
Bij alopecia areata ontstaan een of meer gladde, ronde plekken ter grootte van een muntstuk, zonder schilfers of ontsteking. Aan de rand zitten soms korte haartjes die naar de huid toe smaller worden, de zogeheten uitroeptekenharen. Over de oorzaak, de behandelingen en de kans op terugkeer lees je alles in onze aparte gids. Hier volstaat dit: de haarwortel blijft leven, dus haar kan terugkomen, en een beperkt verlies verdwijnt volgens de BAD bij ongeveer vier op de vijf mensen binnen een jaar zonder behandeling.
Schimmel op de hoofdhuid
Tinea capitis is een schimmelinfectie van de hoofdhuid en de haarschacht. Je ziet een schilferige, rode of droge plek met afgebroken haren, soms korstjes of puistjes. Volgens DermNet komt het vooral voor bij kinderen tussen drie en zeven jaar, maar ook bij volwassenen met een verzwakte afweer.
Het is besmettelijk. De schimmel verspreidt zich via kammen, borstels, hoeden, handdoeken en bedden, en ook huisdieren kunnen de bron zijn. Een crème of shampoo alleen volstaat niet, omdat die niet tot in de haarwortel doordringt. Er zijn tabletten tegen schimmel nodig die een arts voorschrijft: de BAD vermeldt een kuur van vier weken met terbinafine of zes tot acht weken met griseofulvine, aangevuld met een antischimmelshampoo. Wacht je te lang, dan kan een pijnlijke, zwellende ontsteking (kerion) ontstaan die blijvende littekens geeft.
Haren uittrekken: trichotillomanie
Wie onbewust of dwangmatig aan zijn haar trekt, krijgt plekken met een onregelmatige vorm. De haren zijn er van verschillende lengte en vaak afgebroken, zodat de plek stoppelig aanvoelt. DermNet schat dat tot 4 procent van de bevolking ermee te maken krijgt, met een piek in de kleuterjaren en rond de puberteit. Voor kinderen volstaat vaak geruststelling en een aangepaste aanpak thuis, bij oudere kinderen en volwassenen kan gedragstherapie helpen. Praat erover met je huisarts.
Trekkracht door kapsels
Strakke vlechten, knotten, extensions of een lange paardenstaart die dag na dag aan hetzelfde haar trekken, veroorzaken tractie-alopecia. Het haar wordt dunner aan het voorhoofd, de slapen of langs de scheiding. In het begin is dat omkeerbaar zodra je het kapsel losser draagt. Houdt de trekkracht jaren aan, dan worden de haarzakjes vernietigd en komt er niets meer terug.
Ontstekingen die littekens geven
Lichen planopilaris is een zeldzame ontsteking die vooral jonge volwassen vrouwen treft, maar ook mannen. Typisch zijn jeuk, een branderig of pijnlijk gevoel en roodheid met kleine schilfers rond elk haar aan de rand van de plek. Frontale fibroserende alopecia is een verwante vorm die de haarlijn naar achteren schuift en vaak ook de wenkbrauwen laat verdwijnen. DermNet benadrukt dat geen behandeling verloren haar terugbrengt: de behandeling remt de ziekte, en dus telt elke maand vroeger ingrijpen.
Druk, wonden en andere oorzaken
Een val, brandwonde, operatielitteken of langdurige druk kan haarzakjes beschadigen. De kale plek zit dan precies waar het letsel was.
Syfilis in het tweede stadium
Syfilis kan weken tot maanden na de besmetting kale plekjes geven die een “mottenvraat” lijken: veel kleine, onregelmatige gaten verspreid over de hoofdhuid. Volgens een overzicht in het CMAJ komt het voor bij ongeveer 3 tot 7 procent van de mensen met syfilis in dat stadium. Vaak is er eerder een huiduitslag over het lichaam geweest. Met de juiste antibiotica herstelt het haar doorgaans binnen enkele maanden. Denk je dat dit kan kloppen, vraag dan je huisarts om een bloedtest.
Erfelijke haaruitval op de kruin
Wie op de kruin een dunner wordende plek ziet, denkt vaak aan een kale plek. Bij erfelijke haaruitval is het zelden een scherp afgelijnde, gladde cirkel. Het haar wordt eerst fijner en korter en de rand loopt geleidelijk over in gezond haar. Meer uitleg vind je in de gids over haaruitval en over de oorzaken van haaruitval.
Wanneer naar de arts?
Een kale plek hoeft zelden dezelfde dag een spoedgeval te zijn, maar wacht ook niet maandenlang af. Maak snel een afspraak bij je huisarts of dermatoloog als:
- de plek jeukt, schilfert, korstjes heeft of pijn doet;
- er pus, een zwelling of koorts bij komt;
- de huid in de plek glad, glanzend of bleek wordt, zodat de haarzakjes niet meer te zien zijn;
- de plek snel groter wordt of er in korte tijd meerdere bijkomen;
- ook wenkbrauwen, wimpers of baard verdwijnen, of je nagels putjes krijgen;
- je haarlijn ongewoon snel achteruitgaat;
- je een kind hebt met een schilferige plek, omdat schimmel snel doorgegeven wordt;
- je het gevoel hebt dat je niet kunt stoppen met aan je haar trekken.
Vertel de arts hoe lang de plek er is, wat je gebruikt aan kapsels en haarproducten, en of er recent iets was zoals een ziekte, een nieuw medicijn of een risicocontact. Een arts bekijkt de hoofdhuid, soms met een dermatoscoop, en neemt zo nodig een schraapsel of een biopsie.
Probeer in de tussentijd geen crèmes of oliën uit op een plek waarvan je de oorzaak niet kent. Bij een schimmel helpen ze niet, en bij een ontsteking verlies je er kostbare tijd mee.
Veelgestelde vragen
Waarom heb ik plots een kale plek zonder jeuk of pijn?
Een gladde, ronde of ovale plek zonder schilfers of roodheid wijst vaak op alopecia areata. Dat is niet besmettelijk, maar een fout van het afweersysteem. Laat het toch door een arts bekijken, omdat een litteken of schimmel er soms hetzelfde uitziet.
Groeit een kale plek vanzelf terug?
Dat hangt af van de oorzaak. Bij alopecia areata, trekkracht in een vroeg stadium, haren uittrekken en een behandelde schimmel is terugkomen mogelijk. Bij een ontsteking die de haarzakjes vernietigt, groeit er geen haar meer terug op de aangetaste plek.
Is een kale plek met schilfers besmettelijk?
Soms wel. Een kale plek met schilfers, jeuk of afgebroken haren kan een schimmelinfectie van de hoofdhuid zijn, en die verspreidt zich via kammen, hoeden, handdoeken en huisdieren. Laat dat altijd door een arts bevestigen voor je er iets op smeert.
Kan een kale plek op de kruin gewoon erfelijke haaruitval zijn?
Ja, bij mannen begint erfelijke haaruitval vaak als een dunner wordende plek op de kruin. Die plek is niet volledig kaal, de haren zijn eerst fijner en korter, en de rand is vaag in plaats van scherp afgelijnd.
Lees ook
- HaaruitvalHaaruitval: welke vorm je hebt en wat er echt tegen helpt
- VoedingVoeding tegen haaruitval: welke eetgewoonten je haar helpen en welke het schaden
- Alcohol en haarAlcohol en haaruitval: wat is het verband?
- Kale plekkenAlopecia areata: wat kale plekken in je haar betekenen en wat eraan te doen is
- Cannabis en haarCannabis en haaruitval: wat is mythe, wat is bewezen?
- HaartransplantatieHaartransplantatie: wat er gebeurt, voor wie het werkt en wat je mag verwachten
Bronnen
- BAD: patiëntenfolder over alopecia areata (uiterlijk en kans op terugkomst)
- BAD: patiëntenfolder over schimmel van de hoofdhuid (tinea capitis)
- DermNet: tinea capitis, varianten, diagnose en behandeling met tabletten
- AAD: wanneer een schilferige hoofdhuid een schimmelinfectie blijkt
- DermNet: trichotillomanie, kenmerken en aanpak
- DermNet: tractie-alopecia door strakke kapsels
- DermNet: lichen planopilaris, een ontsteking die littekens geeft
- DermNet: frontale fibroserende alopecia (haarlijn en wenkbrauwen)
- Qiao en Fang (2013), CMAJ: syfilis als oorzaak van kale plekjes met een mottenvraat-patroon
