Alopecia areata: wat kale plekken in je haar betekenen en wat eraan te doen is
Alopecia areata is een auto-immuunziekte waarbij het afweersysteem de haarwortels aanvalt, waardoor er plots ronde of ovale kale plekken ontstaan. De haarwortel blijft daarbij leven, dus het haar kan teruggroeien: bij een beperkt aantal kleine plekken gebeurt dat bij ongeveer vier op de vijf mensen binnen een jaar, ook zonder behandeling.
- Door Olivier Coolen en Philip Coolen
- Bijgewerkt op
- 7 min lezen
- 8 bronnen
Wat is alopecia areata?
Alopecia areata begint meestal met één of enkele kale plekken, rond of ovaal. De huid op de plek ziet er gewoon uit: glad, niet rood en zonder schilfers. Soms ontdek je het toevallig, of ziet iemand anders het eerst.
Het komt veel voor. Een overzicht in de BMJ schat de kans om het ooit in je leven te krijgen op ongeveer 1,7%. Het treft mannen en vrouwen, kinderen en volwassenen.
Er zijn verschillende vormen:
| Vorm | Wat er gebeurt |
|---|---|
| Alopecia areata (pleksgewijs) | Eén of meer kale plekken op hoofd, baard, wenkbrauwen of lichaam |
| Ophiasis | Bandvormig verlies langs de nek, achter de oren en de achterste haarrand |
| Alopecia totalis | Al het hoofdhaar valt uit |
| Alopecia universalis | Al het haar van het hele lichaam valt uit |
Bij een deel van de mensen ontstaan ook kleine putjes of groefjes in de nagels.
Waarom het afweersysteem je haar aanvalt
Normaal is de haarwortel een plek die het afweersysteem met rust laat. Bij alopecia areata valt die bescherming weg. Bepaalde witte bloedcellen (T-cellen) komen rond de haarwortel samen en zetten een ontsteking in gang. Het haar stopt met groeien en valt uit.
Belangrijk: de haarwortel wordt daarbij niet vernietigd. Er ontstaat geen litteken. Daarom kan het haar op elk moment terugkomen, ook na lange tijd.
Waarom het afweersysteem zich vergist, is niet volledig bekend. Erfelijkheid speelt mee: bij ongeveer twee op de tien mensen komt het in de familie voor. Alopecia areata komt vaker voor bij mensen met een schildklierziekte, vitiligo, diabetes type 1 of eczeem, astma en hooikoorts. Stress en infecties worden genoemd als mogelijke uitlokkers, maar dat is niet bewezen. Met voeding heeft het geen verband.
Hoe verloopt het?
Het verloop is moeilijk te voorspellen, en dat is voor veel mensen het zwaarste.
- Bij een beperkt aantal kleine plekken groeit het haar bij ongeveer vier op de vijf mensen binnen een jaar vanzelf terug.
- Nieuwe episodes zijn eerder regel dan uitzondering, ook na volledig herstel.
- Wie bij het begin meer dan de helft van het hoofdhaar verliest, of ooit al het haar kwijt is, heeft maar ongeveer een kans op tien op volledig herstel.
Het herstel is minder waarschijnlijk bij kinderen die het al voor de puberteit krijgen, bij ophiasis, bij aangetaste nagels, bij een familiegeschiedenis en bij lang bestaande ziekte.
Plots verspreid haar verliezen over het hele hoofd, zonder kale plekken, is meestal iets anders: lees dan onze gids over telogeen effluvium.
Behandelingen, gerangschikt naar bewijs
Een behandeling kan de haargroei op gang brengen, maar geen enkele behandeling geneest de ziekte definitief. Bij kleine, recente plekken is afwachten een redelijke keuze, omdat de kans op spontaan herstel groot is.
| Behandeling | Voor wie | Wat het onderzoek toont |
|---|---|---|
| Corticosteroïden ingespoten in de plek | Beperkte plekken bij volwassenen | Hergroei op ongeveer 60 tot 67% van de ingespoten plaatsen |
| Corticosteroïden als crème of lotion | Kleine plekken | Matig effect, terugval na stoppen komt vaak voor |
| Contactimmunotherapie (difencyprone) | Uitgebreide vormen | Hergroei bij een deel van de mensen; enkel in gespecialiseerde centra |
| JAK-remmers als tablet | Ernstige vormen (minstens 50% verlies) | Sterkste bewijs bij ernstige vormen, uit grote gerandomiseerde studies |
Injecties met corticosteroïden
Bij beperkte plekken is dit de meest gebruikte behandeling. De arts spuit met een fijne naald een kleine hoeveelheid ontstekingsremmer in de kale zone, meestal om de paar weken. In studies groeide op 60 tot 67% van de ingespoten plaatsen weer haar. Bijwerkingen zijn pijn bij het prikken, een tijdelijk kuiltje in de huid en soms lichtere huid. Rond de ogen is extra voorzichtigheid nodig, omdat te veel injecties de oogdruk kunnen verhogen.
Contactimmunotherapie
Hierbij wordt de hoofdhuid bewust licht allergisch gemaakt voor een stof (meestal difencyprone) die daarna wekelijks wordt aangebracht. De milde ontsteking leidt het afweersysteem af van de haarwortels. Jeuk, blaasjes, opgezette klieren en eczeem komen voor. Bij volledig haarverlies is het resultaat beperkt.
JAK-remmers: wat ze doen en wat ze kosten aan risico
JAK-remmers blokkeren signaalstoffen in de ontstekingsreactie rond de haarwortel. Ze zijn de eerste tabletten die in Europa specifiek voor ernstige alopecia areata zijn goedgekeurd.
- Baricitinib werd getest in twee grote studies bij volwassenen met minstens 50% verlies van hoofdhaar. Na 36 weken had volgens het BCFI 34% met 4 mg en 20% met 2 mg weer minstens 80% van de hoofdhuid bedekt, tegenover 4% met placebo.
- Ritlecitinib werd getest bij mensen vanaf 12 jaar. Na 24 weken had 23% met 50 mg minstens 80% bedekking, tegenover 2% met placebo.
- Upadacitinib staat volgens het BCFI sinds kort ook geregistreerd voor ernstige alopecia areata.
Drie kanttekeningen zijn belangrijk:
- Het effect is er alleen zolang je de tabletten neemt. Volgens het BCFI moet je de behandeling volhouden om de hergroei te bewaren; na stoppen valt het haar vaak opnieuw uit.
- De risico’s zijn reëel. Het BCFI vermeldt meer infecties (vooral zona), stijgende cholesterol, en bij JAK-remmers als groep een hoger risico op bloedklonters, hart- en vaatproblemen en bepaalde kankers dan bij vergelijkbare middelen. Het Europese geneesmiddelenagentschap raadt aan om ze bij bepaalde risicogroepen alleen te gebruiken als er geen goed alternatief is. Vooraf wordt onder meer tuberculose uitgesloten.
- Niet tijdens een zwangerschap. Betrouwbare anticonceptie is nodig, ook nog een week tot vier weken na het stoppen, afhankelijk van het middel.
Belgische status. JAK-remmers zijn alleen op voorschrift verkrijgbaar en worden opgestart door een arts met ervaring in deze ziekte, in de praktijk een dermatoloog. Volgens het BCFI wordt baricitinib terugbetaald bij ernstige of zeer ernstige alopecia areata. Volgens de BCFI-nieuwsbrief van november 2026 wordt ritlecitinib terugbetaald voor mensen van 12 tot 65 jaar met ernstige of zeer ernstige alopecia areata, onder voorwaarden. Voor upadacitinib bij alopecia areata vonden we geen terugbetalingsregeling. Of je in aanmerking komt, bespreek je met je dermatoloog.
Wat niet of weinig helpt
Minoxidil wordt soms aanvullend gebruikt. Het bewijs is beperkt en bij volledig haarverlies werkt het volgens het BCFI niet. Cortisone als tablet werkt wel, maar wordt zelden langdurig gegeven door de bijwerkingen en omdat het haar na stoppen vaak opnieuw uitvalt. Voor supplementen, kruidenmiddelen of diëten bestaat geen goed bewijs.
Waarom een haartransplantatie hier geen oplossing is
Een haartransplantatie verplaatst haarwortels van de achterkant van het hoofd naar een kale zone. Bij erfelijk haarverlies werkt dat, omdat de haren achteraan ongevoelig zijn voor het proces dat de kruin kaal maakt.
Bij alopecia areata ligt dat anders. De oorzaak is het afweersysteem, en dat kan ook de verplaatste haarwortels aanvallen. Bovendien kan de ziekte opnieuw opflakkeren, ook in de donorzone. Een transplantatie wordt daarom bij actieve alopecia areata niet uitgevoerd. Hoe een transplantatie wel werkt en voor wie ze bedoeld is, lees je op onze pagina over haartransplantatie. Voor wie langdurig stabiele kale zones heeft en die visueel wil verbergen, kan een arts andere opties bespreken, zoals micro-haarpigmentatie.
De impact op je leven
Alopecia areata doet geen pijn en is niet gevaarlijk voor je gezondheid, maar het is wel zichtbaar. Een meta-analyse van 93 studies uit 2022 vond bij volwassenen met alopecia areata meer klachten van angst en somberheid dan bij mensen zonder de ziekte, en een matige impact op de levenskwaliteit.
Het “maar haar” waar anderen soms over spreken, voelt voor veel mensen anders. Praten helpt: met je huisarts, een psycholoog of lotgenoten. In België verenigt Alopecia België VZW mensen met alopecia en geeft het praktische informatie, onder meer over de tegemoetkoming van het ziekenfonds voor een haarwerk bij meer dan 30% haarverlies door alopecia areata.
Bij uitgebreide kale plekken kiezen veel mensen voor een haarwerk. Wat moderne systemen kunnen en wanneer het ziekenfonds tussenkomt, lees je bij toupet of haarsysteem.
Niet elke kale plek is alopecia areata. Een schimmelinfectie, trekken aan het haar of een litteken kunnen er gelijkaardig uitzien; het verschil lees je bij een kale plek op je hoofd.
Wanneer naar de arts?
Laat een kale plek altijd een keer bekijken door je huisarts of een dermatoloog. Dat is vooral belangrijk als:
- de plek rood, schilferend, pijnlijk of jeukend is, of als er puistjes of korstjes zijn: dan kan het om een schimmel of een littekenvormende aandoening gaan;
- de plekken snel groter worden of er steeds nieuwe bijkomen;
- wenkbrauwen, wimpers of de haarrand in de nek beginnen uit te vallen;
- het bij een kind gebeurt;
- het je zwaar valt. Ook dat is een goede reden.
Bij uitgebreid of snel progressief verlies hoort een verwijzing naar een dermatoloog, die kan beoordelen of een behandeling zoals een JAK-remmer zinvol en terugbetaalbaar is.
Veelgestelde vragen
Is alopecia areata besmettelijk?
Nee. Het is een fout van je eigen afweersysteem en wordt niet overgedragen via contact, kammen of mutsen. Het heeft ook niets te maken met slechte hygiëne of je voeding.
Komt alopecia areata terug na herstel?
Vaak wel. De meeste mensen krijgen later nog een of meer episodes, soms na jaren zonder klachten. Een nieuwe plek betekent niet dat het verloop deze keer ernstiger wordt.
Wordt een pruik terugbetaald bij alopecia areata?
Bij meer dan 30% haarverlies door alopecia areata bestaat er een wettelijke tegemoetkoming via het ziekenfonds voor een haarwerk. Je hebt vooraf een voorschrift van je arts nodig. Vraag de precieze voorwaarden na bij je ziekenfonds.
Kunnen ook wenkbrauwen en baard uitvallen?
Ja. Alopecia areata kan elk behaard deel van het lichaam treffen, ook wenkbrauwen, wimpers, baard en lichaamshaar. Kleine plekken in de baard of wenkbrauwen worden vaak op dezelfde manier behandeld als op de hoofdhuid, met extra voorzichtigheid rond de ogen.
Lees ook
- HaaruitvalHaaruitval: welke vorm je hebt en wat er echt tegen helpt
- RozemarijnolieRozemarijnolie voor je haar: wat de bekende studie wel en niet aantoont
- ShampooShampoo tegen haaruitval: wat het onderzoek zegt over ketoconazol en cafeïne
- Tijdelijke uitvalTelogeen effluvium: waarom je haar maanden na stress of ziekte uitvalt
- HaarsysteemToupet of haarsysteem: wat het is en wat het per jaar kost
- HaartransplantatieHaartransplantatie: wat er gebeurt, voor wie het werkt en wat je mag verwachten
Bronnen
- British Association of Dermatologists: patient information leaflet alopecia areata
- Harries et al. Management of alopecia areata, BMJ 2010
- BCFI Folia december 2024: de JAK-inhibitor baricitinib, nieuwe toepassingen
- BCFI: terugbetalingsvoorwaarden baricitinib, waaronder alopecia areata
- BCFI: ritlecitinib en de JAK-inhibitoren (Gecommentarieerd Geneesmiddelenrepertorium)
- King et al. Ritlecitinib in adults and adolescents with alopecia areata (ALLEGRO-2b/3), Lancet 2023
- Van Dalen et al. Anxiety, depression and quality of life in alopecia areata: systematic review and meta-analysis, 2022
- Alopecia België VZW: wat is alopecia en tegemoetkoming voor een haarwerk
